Καρκίνος Νεφρού

Τι είναι ο καρκίνος νεφρού

Οι νεφροί είναι δύο όργανα που βρίσκονται στο πίσω μέρος της κοιλιάς, δεξιά και αριστερά της σπονδυλικής στήλης. Φιλτράρουν το αίμα, αποβάλλουν άχρηστες ουσίες μέσω των ούρων, ρυθμίζουν τα υγρά και τους ηλεκτρολύτες και συμμετέχουν σε σημαντικές λειτουργίες, όπως η ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης και η παραγωγή ορμονών.

Ο καρκίνος νεφρού εμφανίζεται όταν κύτταρα μέσα στον νεφρό αρχίζουν να πολλαπλασιάζονται ανεξέλεγκτα και να σχηματίζουν όγκο. Ο συχνότερος τύπος είναι το νεφροκυτταρικό καρκίνωμα. Υπάρχουν όμως διαφορετικοί ιστολογικοί τύποι, οι οποίοι μπορεί να έχουν διαφορετική συμπεριφορά και διαφορετική ανταπόκριση στις θεραπείες.

Οι βασικές κατηγορίες περιλαμβάνουν:

• Διαυγοκυτταρικό νεφροκυτταρικό καρκίνωμα, που είναι ο συχνότερος τύπος.
• Θηλώδες νεφροκυτταρικό καρκίνωμα.
• Χρωμόφοβο νεφροκυτταρικό καρκίνωμα.
• Σπανιότερους τύπους νεφρικών όγκων.
• Ουροθηλιακό καρκίνωμα της νεφρικής πυέλου, που δεν είναι ακριβώς ίδιο με το νεφροκυτταρικό καρκίνωμα και αντιμετωπίζεται διαφορετικά, όπως ο ουροθηλιακός καρκίνος της ουροδόχου κύστης.

Η ακριβής διάγνωση του τύπου έχει σημασία, ιδιαίτερα όταν η νόσος είναι προχωρημένη ή όταν εξετάζεται συστηματική θεραπεία.

Παράγοντες κινδύνου

Ο καρκίνος νεφρού μπορεί να εμφανιστεί χωρίς να υπάρχει εμφανής αιτία. Ωστόσο, ορισμένοι παράγοντες έχουν συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης της νόσου.

Παράγοντες κινδύνου μπορεί να περιλαμβάνουν:

• Κάπνισμα.
• Παχυσαρκία.
• Υψηλή αρτηριακή πίεση.
• Χρόνια νεφρική νόσο.
• Οικογενειακό ιστορικό καρκίνου νεφρού.
• Ορισμένα κληρονομικά σύνδρομα.
• Έκθεση σε συγκεκριμένες χημικές ουσίες, ανάλογα με το επαγγελματικό ή περιβαλλοντικό ιστορικό.

Η παρουσία παραγόντων κινδύνου δεν σημαίνει ότι κάποιος θα εμφανίσει απαραίτητα καρκίνο νεφρού. Αντίστοιχα, πολλοί ασθενείς που διαγιγνώσκονται δεν έχουν γνωστό παράγοντα κινδύνου. Η αξιολόγηση γίνεται πάντα εξατομικευμένα.

Συμπτώματα που προκαλεί ο καρκίνος νεφρού

Στα αρχικά στάδια, ο καρκίνος νεφρού συχνά δεν προκαλεί συμπτώματα. Πολλοί όγκοι εντοπίζονται τυχαία σε απεικονιστικές εξετάσεις που γίνονται για πόνο στην κοιλιά, έλεγχο άλλης πάθησης ή προληπτική διερεύνηση.

Όταν εμφανιστούν συμπτώματα, μπορεί να περιλαμβάνουν:

• Αίμα στα ούρα.
• Πόνο στη μέση ή στο πλάι, που επιμένει.
• Ψηλαφητή μάζα στην κοιλιά ή στο πλάι, σε πιο προχωρημένες περιπτώσεις.
• Ανεξήγητη απώλεια βάρους.
• Έντονη ή επίμονη κόπωση.
• Πυρετό χωρίς σαφή αιτία.
• Αναιμία ή αλλαγές στις αιματολογικές εξετάσεις.
• Υψηλή αρτηριακή πίεση ή επιδείνωση υπάρχουσας υπέρτασης.
• Πόνο στα οστά ή δύσπνοια, όταν υπάρχει μεταστατική νόσος.

Τα συμπτώματα αυτά δεν σημαίνουν απαραίτητα καρκίνο. Μπορεί να οφείλονται σε πέτρα, λοίμωξη, κύστη νεφρού ή άλλες παθήσεις. Ωστόσο, η αιματουρία ή ο επίμονος πόνος στο πλάι χρειάζονται ιατρική αξιολόγηση.

Διάγνωση του καρκίνου νεφρού

Η διάγνωση βασίζεται κυρίως στον απεικονιστικό έλεγχο. Ένας νεφρικός όγκος μπορεί να εντοπιστεί σε υπερηχογράφημα, αξονική τομογραφία ή μαγνητική τομογραφία. Η αξονική ή η μαγνητική με σκιαγραφικό βοηθούν να εκτιμηθεί αν μια μάζα είναι ύποπτη για κακοήθεια, ποιο είναι το μέγεθός της και αν επεκτείνεται σε γειτονικές δομές.

Σε αντίθεση με άλλες μορφές καρκίνου, η βιοψία δεν είναι πάντα απαραίτητη πριν από τη χειρουργική αντιμετώπιση ενός ύποπτου νεφρικού όγκου. Σε πολλές περιπτώσεις, η διάγνωση τίθεται με βάση την απεικόνιση και επιβεβαιώνεται μετά την αφαίρεση του όγκου.

Ωστόσο, βιοψία μπορεί να χρειαστεί σε επιλεγμένες περιπτώσεις. Για παράδειγμα, όταν η διάγνωση δεν είναι ξεκάθαρη, όταν εξετάζεται μη χειρουργική αντιμετώπιση, όταν υπάρχει μεταστατική νόσος και χρειάζεται ιστολογική επιβεβαίωση ή όταν η πληροφορία θα επηρεάσει άμεσα τη θεραπευτική απόφαση.

Η σωστή διάγνωση περιλαμβάνει όχι μόνο την επιβεβαίωση της ύπαρξης όγκου, αλλά και την κατανόηση του τύπου, της έκτασης και της πιθανής συμπεριφοράς του.

Σταδιοποίηση καρκίνου

Η σταδιοποίηση δείχνει πόσο εκτεταμένη είναι η νόσος. Απαντά σε ερωτήματα όπως: περιορίζεται ο όγκος στον νεφρό; Έχει επεκταθεί σε γειτονικούς ιστούς ή φλέβες; Υπάρχουν λεμφαδένες; Υπάρχουν μεταστάσεις σε άλλα όργανα;

Ο καρκίνος νεφρού μπορεί να επεκταθεί τοπικά ή να δώσει μεταστάσεις, συχνότερα στους πνεύμονες, στα οστά, στο ήπαρ, στους λεμφαδένες ή στον εγκέφαλο. Για τον λόγο αυτό, όταν υπάρχει υποψία πιο προχωρημένης νόσου, μπορεί να χρειαστεί απεικονιστικός έλεγχος με αξονική θώρακος, κοιλίας και πυέλου, μαγνητική τομογραφία ή άλλες εξετάσεις ανάλογα με τα συμπτώματα.

Η σταδιοποίηση καθορίζει σε μεγάλο βαθμό τη θεραπεία. Ένας μικρός εντοπισμένος όγκος μπορεί να αντιμετωπιστεί με χειρουργική αφαίρεση ή, σε επιλεγμένες περιπτώσεις, ενεργή παρακολούθηση ή τοπική θεραπεία. Ένας προχωρημένος ή μεταστατικός καρκίνος χρειάζεται διαφορετική στρατηγική, συχνά με συστηματική θεραπεία.

Η σωστή σταδιοποίηση βοηθά να αποφευχθούν άσκοπες θεραπείες και να επιλεγεί το κατάλληλο πλάνο για τον συγκεκριμένο ασθενή.

Ενεργή παρακολούθηση σε επιλεγμένες περιπτώσεις

Σε ορισμένους ασθενείς με μικρό νεφρικό όγκο χαμηλού κινδύνου, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν σημαντικά συνοδά νοσήματα ή προχωρημένη ηλικία, μπορεί να συζητηθεί ενεργή παρακολούθηση. Αυτό δεν σημαίνει αδιαφορία ή καθυστέρηση χωρίς λόγο. Σημαίνει οργανωμένη παρακολούθηση με απεικονιστικές εξετάσεις και κλινική αξιολόγηση.

Η ενεργή παρακολούθηση μπορεί να είναι κατάλληλη όταν ο όγκος είναι μικρός, αναπτύσσεται αργά και ο κίνδυνος από μια άμεση επέμβαση μπορεί να είναι μεγαλύτερος από τον άμεσο κίνδυνο της νόσου. Η απόφαση λαμβάνεται εξατομικευμένα και απαιτεί στενή συνεργασία ασθενούς και ιατρικής ομάδας.

Κατά την παρακολούθηση αξιολογείται αν ο όγκος μεγαλώνει, αν αλλάζει εικόνα ή αν εμφανίζονται συμπτώματα. Αν υπάρξουν ενδείξεις εξέλιξης, το πλάνο μπορεί να αλλάξει και να προταθεί ενεργή θεραπεία.

Χειρουργική αντιμετώπιση

Η χειρουργική θεραπεία αποτελεί βασική αντιμετώπιση για τον εντοπισμένο καρκίνο νεφρού. Στόχος είναι η αφαίρεση του όγκου με διατήρηση όσο το δυνατόν περισσότερης νεφρικής λειτουργίας, όταν αυτό είναι ασφαλές ογκολογικά.

Οι βασικές χειρουργικές επιλογές είναι:

• Μερική νεφρεκτομή, κατά την οποία αφαιρείται ο όγκος και διατηρείται το υπόλοιπο νεφρό.
• Ριζική νεφρεκτομή, κατά την οποία αφαιρείται ολόκληρος ο νεφρός.

Οι επεμβάσεις μπορεί να είναι με ανοικτή, λαπαροσκοπική ή ρομποτική προσέγγιση, ανάλογα με την περίπτωση και την εμπειρία της ομάδας.

Η μερική νεφρεκτομή προτιμάται συχνά σε μικρούς όγκους, όταν είναι τεχνικά εφικτή και ογκολογικά ασφαλής, γιατί βοηθά στη διατήρηση της νεφρικής λειτουργίας. Η ριζική νεφρεκτομή μπορεί να χρειαστεί όταν ο όγκος είναι μεγάλος, κεντρικός ή όταν δεν μπορεί να αφαιρεθεί με ασφάλεια μόνο το τμήμα που πάσχει.

Η επιλογή της επέμβασης δεν βασίζεται μόνο στο μέγεθος του όγκου. Λαμβάνονται υπόψη η θέση του, η σχέση του με τα αγγεία και το αποχετευτικό σύστημα του νεφρού, η λειτουργία του άλλου νεφρού, η ηλικία, τα συνοδά νοσήματα και οι προτεραιότητες του ασθενούς.

Τοπικές θεραπείες σε μικρούς όγκους

Σε επιλεγμένους ασθενείς με μικρούς νεφρικούς όγκους, μπορεί να συζητηθούν τοπικές καταστροφικές θεραπείες, όπως κρυοθεραπεία ή θερμική κατάλυση. Αυτές οι μέθοδοι στοχεύουν στην καταστροφή του όγκου χωρίς αφαίρεση ολόκληρου του νεφρού.

Συνήθως εξετάζονται όταν ο ασθενής δεν είναι καλός υποψήφιος για χειρουργείο ή όταν η διατήρηση της νεφρικής λειτουργίας είναι ιδιαίτερα σημαντική. Δεν είναι κατάλληλες για όλες τις περιπτώσεις και απαιτούν προσεκτική επιλογή.

Η απόφαση λαμβάνεται σε συνεργασία με ουρολόγο, επεμβατικό ακτινολόγο και ογκολόγο, ανάλογα με τα χαρακτηριστικά του όγκου και τη συνολική κατάσταση του ασθενούς.

Συστηματική θεραπεία στον καρκίνο νεφρού

Η συστηματική θεραπεία χρησιμοποιείται κυρίως σε προχωρημένο ή μεταστατικό καρκίνο νεφρού. Σε αντίθεση με άλλους καρκίνους, η κλασική χημειοθεραπεία έχει περιορισμένο ρόλο στο νεφροκυτταρικό καρκίνωμα. Η θεραπευτική εξέλιξη στον καρκίνο νεφρού βασίστηκε κυρίως στις στοχευμένες θεραπείες και στην ανοσοθεραπεία.

Η επιλογή της συστηματικής θεραπείας εξαρτάται από τον ιστολογικό τύπο, την έκταση της νόσου, την ταχύτητα εξέλιξης, τα συμπτώματα, τη γενική κατάσταση του ασθενούς, προηγούμενες θεραπείες και την ανεκτικότητα.

Σήμερα, σε πολλούς ασθενείς με μεταστατικό διαυγοκυτταρικό καρκίνο νεφρού χρησιμοποιούνται συνδυασμοί ανοσοθεραπείας ή συνδυασμοί ανοσοθεραπείας με στοχευμένη θεραπεία. Η επιλογή του κατάλληλου σχήματος γίνεται εξατομικευμένα.

Ανοσοθεραπεία στον καρκίνο νεφρού

Η ανοσοθεραπεία έχει σημαντικό ρόλο στον καρκίνο νεφρού, ιδιαίτερα στη μεταστατική νόσο. Λειτουργεί ενεργοποιώντας το ανοσοποιητικό σύστημα, ώστε να αναγνωρίσει και να επιτεθεί στα καρκινικά κύτταρα.

Σε ορισμένους ασθενείς, η ανοσοθεραπεία μπορεί να οδηγήσει σε σημαντική και μακροχρόνια ανταπόκριση. Δεν ανταποκρίνονται όμως όλοι οι ασθενείς με τον ίδιο τρόπο. Η θεραπευτική απόφαση βασίζεται στη συνολική εικόνα της νόσου και του ασθενούς.

Η ανοσοθεραπεία μπορεί να χορηγηθεί μόνη της ή σε συνδυασμό με άλλη ανοσοθεραπεία ή στοχευμένη θεραπεία. Κάθε συνδυασμός έχει διαφορετικό προφίλ αποτελεσματικότητας και παρενεργειών.

Οι παρενέργειες της ανοσοθεραπείας διαφέρουν από εκείνες της κλασικής χημειοθεραπείας. Μπορεί να σχετίζονται με φλεγμονή σε φυσιολογικά όργανα, όπως το έντερο, οι πνεύμονες, το ήπαρ, το δέρμα ή οι ενδοκρινείς αδένες. Γι’ αυτό η έγκαιρη αναφορά συμπτωμάτων, όπως διάρροια, βήχας, δύσπνοια, εξάνθημα, έντονη κόπωση ή ορμονικές διαταραχές, είναι πολύ σημαντική.

Στοχευμένες θεραπείες στον καρκίνο νεφρού

Οι στοχευμένες θεραπείες είναι φάρμακα που παρεμβαίνουν σε συγκεκριμένους μηχανισμούς ανάπτυξης του όγκου. Στον καρκίνο νεφρού, ιδιαίτερο ρόλο έχουν θεραπείες που επηρεάζουν την αγγειογένεση, δηλαδή τη δημιουργία νέων αγγείων που τροφοδοτούν τον όγκο.

Πολλές στοχευμένες θεραπείες στον καρκίνο νεφρού χορηγούνται από το στόμα, σε μορφή δισκίων. Μπορεί να χρησιμοποιηθούν μόνες τους ή σε συνδυασμό με ανοσοθεραπεία, ανάλογα με το θεραπευτικό πλάνο.

Πιθανές παρενέργειες μπορεί να περιλαμβάνουν υψηλή αρτηριακή πίεση, κόπωση, διάρροια, αλλαγές στο δέρμα των χεριών και των ποδιών, στοματίτιδα, αλλαγές στη γεύση, διαταραχές θυρεοειδούς ή ηπατικές διαταραχές. Η παρακολούθηση είναι απαραίτητη, γιατί πολλές από αυτές τις παρενέργειες μπορούν να αντιμετωπιστούν όταν αναγνωριστούν έγκαιρα.

Η επιλογή στοχευμένης θεραπείας απαιτεί εμπειρία και συνεχή αξιολόγηση της ανταπόκρισης και της ανεκτικότητας.

Μεταστατικός καρκίνος νεφρού

Ο μεταστατικός καρκίνος νεφρού σημαίνει ότι η νόσος έχει επεκταθεί σε άλλα σημεία του σώματος. Συχνές θέσεις μεταστάσεων είναι οι πνεύμονες, τα οστά, το ήπαρ, οι λεμφαδένες και ο εγκέφαλος.

Η διάγνωση μεταστατικής νόσου είναι δύσκολη, αλλά οι θεραπευτικές επιλογές έχουν αυξηθεί σημαντικά. Η αντιμετώπιση μπορεί να περιλαμβάνει ανοσοθεραπεία, στοχευμένες θεραπείες, συνδυασμούς, ακτινοθεραπεία για συμπτώματα, χειρουργική αντιμετώπιση σε επιλεγμένες περιπτώσεις ή κλινική μελέτη.

Σε ορισμένους ασθενείς, μπορεί να συζητηθεί η αφαίρεση του νεφρού ακόμη και σε μεταστατική νόσο, αλλά αυτό δεν είναι κατάλληλο για όλους. Η απόφαση εξαρτάται από το φορτίο της νόσου, τα συμπτώματα, τη γενική κατάσταση, την ανταπόκριση στη συστηματική θεραπεία και τη συνολική στρατηγική.

Στόχος της θεραπείας είναι ο έλεγχος της νόσου, η παράταση της επιβίωσης, η ανακούφιση συμπτωμάτων και η διατήρηση της ποιότητας ζωής. Το πλάνο επανεκτιμάται συνεχώς, καθώς η νόσος και οι ανάγκες του ασθενούς μπορεί να αλλάζουν με τον χρόνο.

Ακτινοθεραπεία και υποστηρικτική φροντίδα

Η ακτινοθεραπεία δεν αποτελεί συνήθως την κύρια θεραπεία για τον εντοπισμένο καρκίνο νεφρού. Ωστόσο, μπορεί να έχει σημαντικό ρόλο στην ανακούφιση συμπτωμάτων σε μεταστατική νόσο, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν οστικές μεταστάσεις, πόνος ή πίεση σε νευρικές δομές.

Η υποστηρικτική φροντίδα είναι βασικό μέρος της θεραπείας. Μπορεί να περιλαμβάνει αντιμετώπιση πόνου, κόπωσης, απώλειας όρεξης, αναιμίας, διαταραχών ύπνου, ψυχολογικής επιβάρυνσης και παρενεργειών από τη θεραπεία.

Στον καρκίνο νεφρού, είναι επίσης σημαντική η παρακολούθηση της νεφρικής λειτουργίας, ιδιαίτερα όταν έχει αφαιρεθεί ένας νεφρός ή όταν χορηγούνται θεραπείες που μπορεί να επηρεάσουν την αρτηριακή πίεση, τον μεταβολισμό ή τη λειτουργία άλλων οργάνων.

Η ποιότητα ζωής δεν είναι δευτερεύων στόχος. Είναι βασικό κριτήριο για τον σχεδιασμό και την προσαρμογή της θεραπείας.

Παρακολούθηση μετά τη θεραπεία

Μετά την αντιμετώπιση εντοπισμένου καρκίνου νεφρού, η παρακολούθηση είναι σημαντική για την έγκαιρη αναγνώριση πιθανής υποτροπής και για την αξιολόγηση της νεφρικής λειτουργίας. Το πρόγραμμα παρακολούθησης εξαρτάται από το στάδιο, τον τύπο του όγκου, το είδος της επέμβασης και τους παράγοντες κινδύνου.

Η παρακολούθηση μπορεί να περιλαμβάνει κλινική εξέταση, εργαστηριακό έλεγχο, έλεγχο νεφρικής λειτουργίας και απεικονιστικές εξετάσεις, όπως αξονική ή μαγνητική τομογραφία. Η συχνότητα των εξετάσεων προσαρμόζεται στον κίνδυνο υποτροπής.

Σε μεταστατική νόσο, η παρακολούθηση είναι συνεχής και στοχεύει στην αξιολόγηση της ανταπόκρισης στη θεραπεία, στην έγκαιρη αναγνώριση παρενεργειών και στην προσαρμογή της αγωγής όταν χρειάζεται.

Η παρακολούθηση δεν αφορά μόνο τις εξετάσεις. Αφορά και το πώς αισθάνεται ο ασθενής, αν έχει συμπτώματα, αν μπορεί να λειτουργήσει στην καθημερινότητά του και αν χρειάζεται επιπλέον υποστήριξη.

Κλινικές μελέτες στον καρκίνο νεφρού

Ο καρκίνος νεφρού είναι ένας τομέας με έντονη ερευνητική δραστηριότητα. Νέοι συνδυασμοί ανοσοθεραπείας, στοχευμένων θεραπειών και άλλων φαρμάκων αξιολογούνται συνεχώς, ιδιαίτερα στη μεταστατική νόσο.

Η συμμετοχή σε κλινική μελέτη δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν άλλες επιλογές. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να προσφέρει πρόσβαση σε σύγχρονες θεραπευτικές στρατηγικές που δεν είναι ακόμη διαθέσιμες στην καθημερινή κλινική πράξη.

Πριν προταθεί μια κλινική μελέτη, αξιολογούνται το στάδιο της νόσου, ο ιστολογικός τύπος, οι προηγούμενες θεραπείες, η γενική κατάσταση του ασθενούς, τα κριτήρια ένταξης, τα πιθανά οφέλη, οι πιθανοί κίνδυνοι και οι διαθέσιμες εναλλακτικές. Η απόφαση λαμβάνεται μόνο μετά από πλήρη ενημέρωση και συναίνεση.

Η σημασία της δεύτερης γνώμης

Η δεύτερη γνώμη είναι ιδιαίτερα χρήσιμη στον καρκίνο νεφρού, επειδή οι θεραπευτικές επιλογές μπορεί να διαφέρουν σημαντικά ανάλογα με το στάδιο και τα χαρακτηριστικά της νόσου. Ένας ασθενής μπορεί να χρειάζεται να επιλέξει ανάμεσα σε ενεργή παρακολούθηση, μερική νεφρεκτομή, ριζική νεφρεκτομή, τοπική θεραπεία ή συστηματική αγωγή.

Δεύτερη γνώμη μπορεί να ζητηθεί μετά τη διάγνωση, πριν από χειρουργείο, όταν υπάρχει μεταστατική νόσος, όταν προτείνεται ανοσοθεραπεία ή στοχευμένη θεραπεία, ή όταν υπάρχει ανάγκη αλλαγής αγωγής.

Η δεύτερη γνώμη δεν αποτελεί αντιπαράθεση με τον θεράποντα ιατρό. Είναι δικαίωμα του ασθενούς και μπορεί να προσφέρει μεγαλύτερη σαφήνεια, επιβεβαίωση ή νέα θεραπευτική κατεύθυνση με βάση τα διαθέσιμα δεδομένα.

Η Δρ. Αλεξάνδρα Καραδήμου αξιολογεί αναλυτικά το ιστορικό, τις απεικονιστικές εξετάσεις, τα αποτελέσματα της βιοψίας, το στάδιο, τη νεφρική λειτουργία, τις προηγούμενες θεραπείες και τη συνολική κατάσταση του ασθενούς, ώστε να διαμορφωθεί μια τεκμηριωμένη και πρακτικά χρήσιμη ιατρική άποψη.

Η προσέγγιση της Δρ. Αλεξάνδρας Καραδήμου

Η Δρ. Αλεξάνδρα Καραδήμου αντιμετωπίζει τον καρκίνο νεφρού με σύγχρονη, εξατομικευμένη και ανθρώπινη προσέγγιση. Κάθε θεραπευτικό πλάνο βασίζεται στο στάδιο της νόσου, στον ιστολογικό τύπο, στη νεφρική λειτουργία, στη γενική κατάσταση του ασθενούς και στους προσωπικούς του στόχους.

Η εμπειρία της στην κλινική ογκολογία, την έρευνα και τις νεότερες θεραπευτικές εξελίξεις επιτρέπει τη συνολική αξιολόγηση κάθε περίπτωσης. Η επιλογή ανάμεσα σε χειρουργείο, ενεργή παρακολούθηση, ανοσοθεραπεία, στοχευμένη θεραπεία, ακτινοθεραπεία ή κλινική μελέτη δεν γίνεται μηχανικά, αλλά με βάση το αναμενόμενο όφελος, την ασφάλεια και την ποιότητα ζωής του ασθενούς.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην καθαρή επικοινωνία. Ο ασθενής χρειάζεται να κατανοεί τι σημαίνει η διάγνωση, ποιες επιλογές υπάρχουν, ποιος είναι ο στόχος κάθε θεραπείας και πώς θα παρακολουθείται η πορεία του.

Στο επίκεντρο βρίσκεται πάντα ο άνθρωπος. Όχι μόνο η νόσος, αλλά ο ασθενής που χρειάζεται αξιόπιστη καθοδήγηση, σεβασμό και ουσιαστική υποστήριξη σε κάθε στάδιο.